Announcement: Vrnjacka Banja – dragulj Srbije

vrnjacka-banja-mapa

VRNJAČKA BANJA SRBIJA

Čudotvorka zdravlja i bajkolika metropola turizma u Srbiji – Vrnjačka Banja, leži na severnim šumovitim padinama planine Goč (1147 m), koje se blago talasasto spuštaju prema dolini Zapadne Morave, na nadmorskoj visini od 220 do 300 m, u živopisnim dolinama Vrnjačke i Lipovačke reke, udaljena od Kraljeva 26, a oko 200 km južno od Beograda Današnji naziv Vrnjacka Banja dobila je po selu Vrnjci na čijem su ataru pronađeni izvori mineralne vode.

vrnjacka-banja-hotel

Hotel Merkur u Vrnjackoj Banji

Ovaj balneološki biser ima dugu lečilišnu tradiciju, ali o nastanku Vrnjačke Banje nema pisanih dokumenata. Pretpostavlja se da je lekovitost njenih mineralnih izvora bila poznata još Ilirima. Međutim, da su njene blagodeti bile poznate još u antičko doba nedvosmisleno dokazuju arheološka nalazišta u Vrnjackoj Banji: ostaci bazena, stari rimski bunar (Fons Romanus), novčići iz II i IV veka – pronađeni 1922. i 1925. godine. Nije pouzdano utvrđeno da li su ove terme korišćene u poslerimskom periodu i u srednjovekovnoj Srbiji, što, ipak, nije isključeno, s obzirom na blizinu manastira Žiča, Ljubostinja i Kruševca, prestonice cara Lazara.

U vreme vladavine Turaka, po predanju, topli izvori u Vrnjačkoj Banji korišćeni su povremeno tokom poznog Srednjeg veka, za lečenje turskih spahija.
Prvi pisani podaci o ovom poznatom prirodnom lečilištu Vrnjačkoj Banji nalaze se u izveštaju geologa i barona Žigmunda Avgusta Volfganga Herdera, upravnika Saksonskih rudnika u Frajburgu, koji je, po nalogu kneza Miloša Obrenovića i srpske vlade, ispitivao prirodna bogatstva ondašnje Srbije.

Baron Herder, u svom izveštaju iz 1835, a na osnovu hemijske analize, dao je pohvalnu ocenu vrnjačkoj mineralnoj vodi uporedivši je sa vodama Karlovih Vari (Češka). S ovom ocenom složio se i dr Emerih Lindenmajer, u svom delu „Opis mineralnih voda u Srbiji”, iz 1856. Skoro deceniju i po kasnije, naš poznati lekar i botaničar, dr Josif Pančić, ovu mineralnu vodu takođe je laskavo ocenio i uporedio je sa banjom Krenhen, u Emsu (Nemačka). I mnoge kasnije i savremene analize potvrdile su lekovitost vrnjačkih mineralnih voda, njihovu korisnost i delotvornost u lečenju široke lepeze bolesti i za oporavak, što je uticalo da se Vrnjačka Banja razvije u veliki zdravstveni i turistički centar.
Ostalo je zabeleženo da je 1856. mesni sveštenik Jefimije Hadži Popović prvi izvršio primitivnu kaptažu toplog mineralnog izvora i njegovu lekovitost isprobao na sebi, a zatim, naredne godine, doveo na lečenje svog prijatelja sveštenika iz Kraljeva (tada Karanovac).

Glas o lekovitosti ove vode dopro je, potom, i do užičkog vladike Joanikija Krasnojevića, koji u Vrnjačku Banju dolazi na lečenje 1859, i tu pravi mali letnjikovac, gde boravi i leči se tokom leta, sve do smrti.

Među prvim posetiocima Vrnjačke Banje bio je i tadašnji okružni načelnik iz Kruševca, Pavle Mutavdžić, koji se smatra i nosiocem izgradnje ove banje i njenog prerastanja u savremeno lečilište. On je 1860. sagradio prvi bazen i zgradu za stanovanje, a potom pokrenuo akciju za uređenje banje. Na njegovu inicijativu osnovana je 1. jula 1868. prva turistička organizacija u jugoslaviji -Osnovatelno-fundatorsko društvo lekovite kiselo-vruće vode u Vrnjcima. Društvo je okupljalo građane Kraljeva, Kruševca i Trstenika, koji su sopstvenim prilozima započeli izgradnju Banje – sagrađena je česma, toplo kupatilo…

Otuda se 1868. godina smatra početkom rada Vrnjačke Banje. Ipak, pravi uslovi za razvoj Vrnjačke  Banje stiču se posle 1882, kad Vrnjačka  Banja postaje državna, sa sezonskim lekarom.
Te godine podignuto je novo kupatilo u Vrnjackoj Banji, sa zidanim bazenom (stari, od dasaka, srušen je), urađen je vodovod, zdanja – Kursalon, Državna gostionica… (Vrnjacka Banja – sa Soko banjom – su prve banje u Srbiji koje su dobile meteorološku stanicu ~ 1896.)
Izgradnjom železničke pruge koja je povezivala Vrnjačku Banju sa Kraljevom, Kruševcom i Stalaćem, 1910, ustanovljena je banjska Uprava i postavljen je stalni državni banjski lekar. Intenzivniji razvoj Vrnjačke Banje, međutim, započinje posle Prvog svetskog rata. Tada su izgrađena i rekonstruisana zdanja-Srbija, Zelengora, Sloboda, termalno kupatilo…

Danas, posle 130 godina postojanja, Vrnjacka Banja izrasla je u najveće banjsko lečilište u Srbiji, privlačan centar za odmor i rekreaciju i jedno od najposećenijih turističkih mesta u Srbiji, ali i među prve tri banje u Evropi (pored Višija u Francuskoj i Karlovih Vari u Češkoj). (Najveći broj turista boravio je u Vrnjačkoj Banji 1985. – 163.018!)
I – sve to, zahvaljujući izvanrednom kvalitetu svojih mineralnih voda, koje izviru na mnogo mesta, prijatnoj klimi – zdravim vazdušnim strujanjima, leta su umereno topla, a zime umereno hladne; uzvišenja oko Vrnjačke Banje zaklanjaju je od jakih vetrova – lečilišnoj tradiciji, prirodnim lepotama koje je okružuju i vrlo razvijenoj turističkoj privredi.

Vrnjačka Banja ima, veoma izdašnih, šest toplih i hladnih izvora mineralne lekovite vode.

Topla mineralna voda-Jezero (25,7° C) i Topli izvor (36,5° C) – pripada kategoriji alkalnih, ugljeno-kiselih homeoter-mi. Upotrebljava se za pijenje, orošavanje, klizmu i na druge načine.

Hladne mineralne vode – Slatina (14° C) i Snežnik (17,5° C) – su zemnoalkalne ugljeno kisele akrotopege; upotrebljavaju se samo za piće.
Za prijem, boravak i lečenje posetilaca u Vrnjačkoj Banji postoji niz specijalizovanih organizacija, zavoda, službi, hotela, odmarališta…

Nosilac lečilišne funkcije jeste Specijalna ustanova za lečenje i rehabilitaciju „Vrnjačka Banja” (osnovana 1976.), koja raspolaže savremenom opremom za brzu i tačnu dijagnostiku i terapije – od lasera i moderne laboratorije do aparata za ultra zvuk – brojnim timom lekara specijalista i drugog medicinskog osoblja i modernim objektima za smeštaj posetilaca preko čitave godine (stacionari: Merkur – novi i stari, Mirko Tomić, Romanija, Šumadija) – odraslih, omladine i dece.

U sklopu ove ustanove nalaze se kupatilo, s termomineralnim izvorima, ambulantno-polikliničko odeljenje, specijalističko-dijagnosgička služba, biohemijska laboratorija, odeljenje fizikalne terapije i funkcionalne dijagnosgike i ginekološko-terapeutsko odeljenje. U lečenju i rehabilitaciji primenjuju se sve savremene balneo i rehabilitacioni terapije.

Pacijentima, ali i svim drugim gostima Vrnjačke Banje, na raspolaganju su specijalni programi u lečenju:
Klinika subotom – svake druge i četvrte subote u mesecu preglede vrše eminentni profesori Medicinskog fakulteta u Beogradu, a održavaju se i tribine o zdravlju, Škola za dijabetis, Linea – lečenje gojaznosti savremenim medicinskim metodama, Brza dijagnostika – provera zdravstvenog stanja za pet dana…

vrnjacka-banja-voznja-fijakerom

Voznja fijakerom po Vrnjackoj Banji

U Vrnjačku Banju, ne dolazi se samo radi lečenja, već i radi oporavka ili, jednostavno, radi odmora. A svemu tome, osim mineralnih voda, doprinose i prostrani, lepo uređeni parkovi – prostiru se na oko 60 hektara – s travnjacima, cvetnim alejama, rundelama, malim jezerom, brojnim skulpturama i fontanama, drvoredima lipa, borova, breza, kestenova…, razmeštenim po obalama Vrnjacke reke, koja protiče kroz središte Vrnjačke  Banje.

vrnjacka-banja-rekreacijaU njima posetioci nalaze mir i relaksaciju, šetajući ili odmarajući se na brojnim klupama. (U centralnom parku nalaze se svi glavni banjski objekti, slikovita zdanja, mineralni izvori i hoteli.)

Zato je svako doba godine pravo vreme za boravak u Vrnjačkoj Banji: u proleće, kad ozelene njeni parkovi, leti, kad odiše svežinom, u bogatim bojama jeseni, i zimi, sa snežnim pokrivačem.

Kulturno-zabavni život u Vrnjačkoj Banji, tokom čitave godine, veoma je bogat i raznovrstan. (još 1900. banjski lekar đoka P. Jovanović piše: ,,U Vrnjačkoj Banji niko ne sme da kaže da mu je dugo vreme. Treba bolesnicima stvoriti razna uživanja. Treba im rasturiti brige i stvoriti razne zabave, svirke, igre, pesme, malo lutrije, pucanje itd. sve to blagotvorno utiče na dušu i na celu ishranu tela…”)

vozic-u-banjiU gradskoj biblioteci, Zamku kulture, letnjoj pozornici, bioskopskoj dvorani, po galerijama, u parku, hotelima i na sportskim terenima – priređuju se koncerti, pozorišne i bioskopske predstave, promocije knjiga, pesničke večeri, umetničke kolonije i izložbe, koncerti folklora i horova; tu su i sportska takmičenja.
Vrnjačka Banja je, od 1977, sredinom avgusta, domaćin i Festivala filmskog scenarija.

Ali – ni to nije sve što posetiocima nudi ovaj Vrnjački dragulj.

Okolina Vrnjacke Banje obiluje prirodnim lepotama i predstavlja bogatu riznicu kulturno-istorijskih spomenika; posetiocima se pruža jedinstvena prilika da, za kratko vreme, dožive lepotu brojnih srednjovekovnih manastira, crkava i tvrđava, kao i spomenika iz novije srpske isgorije, banja i prijatnih izletišta.

U živopisnoj dolini Ibra smešteni su najpoznatiji srpski srednjovekovni spomenici: manastiri – Žiča (XIII vek), Studenica (XII vek), Sopoćani (XIII vek), Gradac (XIII vek); gradovi-tvrđave – Maglič i Brvenik, ostaci Nemanjinog Rasa… Na istoku, u plodnom Zapadnom Pomoravlju i vinorodnoj Župi su najzanačajniji spomenici postkosovske Srbije i biseri moravske arhitektonske škole: manastiri -Lubostinja (XIV vek), Kalenić (XV vek), Veluće (XIV vek), Naupara (XIV vek)… crkva Lazarica (XIV vek), sa ostacima grada-prestonice kneza Lazara Hrebeljanovića (35 km), tvrđava Koznik…